Collins: Why this scientist believes in God

I am a scientist and a believer, and I find no conflict between those world views.

As the director of the Human Genome Project, I have led a consortium of scientists to read out the 3.1 billion letters of the human genome, our own DNA instruction book. As a believer, I see DNA, the information molecule of all living things, as God’s language, and the elegance and complexity of our own bodies and the rest of nature as a reflection of God’s plan.

I did not always embrace these perspectives. As a graduate student in physical chemistry in the 1970s, I was an atheist, finding no reason to postulate the existence of any truths outside of mathematics, physics and chemistry. But then I went to medical school, and encountered life and death issues at the bedsides of my patients. Challenged by one of those patients, who asked “What do you believe, doctor?”, I began searching for answers.

I had to admit that the science I loved so much was powerless to answer questions such as “What is the meaning of life?” “Why am I here?” “Why does mathematics work, anyway?” “If the universe had a beginning, who created it?” “Why are the physical constants in the universe so finely tuned to allow the possibility of complex life forms?” “Why do humans have a moral sense?” “What happens after we die?”

I had always assumed that faith was based on purely emotional and irrational arguments, and was astounded to discover, initially in the writings of the Oxford scholar C.S. Lewis and subsequently from many other sources, that one could build a very strong case for the plausibility of the existence of God on purely rational grounds. My earlier atheist’s assertion that “I know there is no God” emerged as the least defensible. As the British writer G.K. Chesterton famously remarked, “Atheism is the most daring of all dogmas, for it is the assertion of a universal negative.”

But reason alone cannot prove the existence of God. Faith is reason plus revelation, and the revelation part requires one to think with the spirit as well as with the mind. You have to hear the music, not just read the notes on the page. Ultimately, a leap of faith is required.

Source: http://articles.cnn.com/2007-04-03/us/collins.commentary_1_god-dna-revelation?_s=PM:US

Mathematicians

Mathematicians are like Frenchmen: whenever you say something to them, they translate it into their own language, and at once it is something entirely different.
(Goethe)

The propagation of neo-Orientalism

The media continually builds an association of Islam with war,instability and repression, creating a false stereotype.

Soumaya Ghannoushi Last Modified: 27 Jan 2011

A constant stream of war images from Iraq and Afghanistan are re-inforcing an association of Islam with violence and instability.

It is hard to imagine amidst the omnipresence of discourse currently on Islam that a mere three decades ago, Islam had been a marginal concern situated on the periphery of western consciousness.

If ever encountered in press reports during the cold war, it would most likely have been in the figure of the “mujahideen” confronting the Empire of Evil in Afghanistan. Islam appeared as a benign ally of the forces of freedom camped in New York and London.

What finally brought it to the heart of Euro-American preoccupations were the events that occured on 9/11.

Islam became a local and globalised issue at once, transmitted in countless daily images across the globe.

Since then, rarely does a day go by without hearing, reading, or watching reports of a terrifying Muslim-related event. The presence of Muslim minorities within western capitals has further complicated things, aggravating the intricate interplay of the local and the global.

Fears of a perpetual Muslim danger overlapped with deep-seated fears of immigrants, aliens, and strangers.

Explicating the truth

Coverage of Islam has turned into an industry specialising in the engineering of images, scenes, and messages.

In a globalised world governed by the power of the image, the question is no longer what has sparked this event or that incident and how it has unfolded on the ground, but how it gets captured by the camera and reported to viewers, listeners, and readers at home.

Some might argue, that the media merely reports what is already in existence. However things are not so straightforward in the real world. For the lens is neither neutral nor objective.

It is subject to a set of pre-defined choices and calculations that decide what we see and do not see, know and do not know.

The media is not a mirror reflecting what is out there. Its role is not simple, passive transmission, but active creation, shaping, and manufacturing, through a lengthy process of selection, filtering, interpretation, and editing.

The hidden arms that hold the reins of our media – the giant news corporations and their masters – are not benign charities driven by the love of humanity.

Paradigms of dissemination

Of the 57 countries in the vast geographic and cultural expanse known as the Muslim world, some are rich, others poor; some royal, others republican; some conservative, others liberal; some stable, others less so; some where women preside over the state, others that deny them the right to vote; some that oppress in the name of religion, others that do so in the name of secularism…etc

But this strikingly varied mosaic is absent from mainstream coverage of the subject. What is compound, complex, diverse, and multi-faceted turns into a plain surface without depth, reduced to a narrow set of narratives about blood-thirsty terrorists, shouting mobs, black turbans, battered wives, and caged daughters.

The Muslim world becomes a silent object that does not speak, but is spoken for, an anonymous background against which stands the reporter dispatched from the metropolis.

S/he is the agent of understanding, the one who deciphers this strange entity’s mysterious codes and uncovers its secrets for us; the one who gives it meaning, truth and order.

Nowhere is this will to superficiality and reductionism more evident than in reports of conflicts in the Middle East.

Viewers are given a few minutes during which they watch and hear descriptions of wreckage, smoke, burnt cars, scorched bodies, severed limbs, blood, and wailing widows.

With no attempt to explain the underlying causes and histories of the crises in question, the reports merely compound existing misunderstanding.

The confusion is such that roles are often reversed, with the victim mistaken for the oppressor.

Prisms of perception

This is confirmed by a number of studies, such as the one conducted following the Palestinian Intifada by Greg Philo and Mike Berry of the Glasgow University Group.

The researchers monitored hours of BBC and ITV coverage of the 2002 Intifada, examined 200 news programmes, and interviewed over 800 people about their perceptions of the conflict .

The researchers encountered an alarming level of ignorance and confusion among the viewers, of whom only 9 per cent knew that the “occupied territories” were occupied by Israel, with the majority believing that the Palestinians were the occupiers.

This is hardly surprising given the unbalanced coverage and its tendency to obscure the central truths in the conflict: It does not tell us that over 418 Palestinian villages were destroyed in 1948, that their inhabitants were expelled in their hundreds of thousands, that Israel was largely established by force on 78 per cent of historic Palestine, that since 1967 it has illegally occupied and imposed various forms of military rule on the remaining 22 per cent, or that the majority of Palestinians – over 8 million – live as refugees today.

Reports of the Iraq war do not fare better. The viewer is given the impression that the country’s ills are rooted in its people’s bloodthirstiness and love of self-mutilation, with one sect and ethnicity vying for the other’s destruction.

The Americans emerge as benign mediators whose role consists in imposing order and preventing the different groups from exterminating each other.

The causes of the ongoing state of chaos are increasingly being brushed under the carpet, viz the 150,000 strong army deployed to invade a country hundreds of miles away, the destruction of its infrastructure, systematic demolition of its national collective memory, desecration of its cultural heritage, erection of an ethnic and sectarian based political system, dissolution of its army in the name of “de-baathisation”, and arming of one faction against the other – first the Kurdish Peshmarga, then the Shia militias in the name of “confronting the Sunni triangle”, and finally al-Anbar’s Sunni tribes under the pretext of combating Al Qaeda.

What the media reports do not tell us is that Iraqis continue to suffer not because they are Arabs, Muslims, brown-skinned, or followers of an “inherently violent” religious culture, but because they are the victims of a heartless power game that saw them as little more than insects, worthless creatures to trample on without bothering to count the dead.

The west seems to have created its own “machinery of truth” about Islam, Muslims, Arabs, and the Middle East.

Through it the lens is directed and small narratives are produced and reproduced ad infinitum.

The titles and headlines may vary, but they lead back to a narrow ring of notions that define Muslim society in the eyes of manufacturer and domesticated consumer alike.

These boil down to violence, fanaticism, irrationality, emotiveness, stagnation, subordination, and despotism. They are the pillars of an orthodoxy, which is popularised by the media and bolstered by a complex network of power centres and institutions.

To defy it is to place oneself outside the mainstream and within the margins, alongside outsiders, heretics, and truth monsters.

Hac ve kurban: Varoluş yolculuğu

Yusuf Kaplan

İslâm’da insanın Yaratıcı’yla kurduğu her irtibatı mümkün kılan bütün söz, fiil ve hâller, bizi aynı anda iki temel varoluş sürecine ulaştırır: Birincisi, vahiy-süreci; ikincisi ise, vahiy-sonrası süreç.

Vahiy-süreci, Efendimiz’in (sav) hakikati ve münhasıran da İslâm’ın hakikatini hem hayat buldurttuğu (mekke süreci), hem de hayat oldurttuğu (medine süreci) iki temel merhaleden oluşur ve bize hakikatin asl’ını, asl’ın hakikatini sunar.

Efendimiz ve ashabının vahiyle / asıl’la kurdukları irtibatla bizim kurduğumuz irtibat arasında esaslı bir fark/lılık var: Efendimiz ve ashabının vahiyle irtibatları ontolojikti; doğrudandı; o yüzden doğurgandı.

Oysa bizim, vahiy-sonrası süreçte yaşayan insanlar olarak vahiyle kurduğumuz irtibat evvel emirde epistemolojik’tir; ontolojik değil. O yüzden doğurgan olmaktan ziyade dolandıran, karmaşık ve zorlu bir süreçtir. (Efendimiz’in ve Sahabe’nin vahiy’le kurdukları irtibatın ontolojikliği, bizimkinin ise epistemolojikliği meselesini “keşfetmeme” Bediüzzaman Hazretleri’nin enfes tahlilinin imkân tanıdığını hatırlatmak, kendilerine şükranlarımı arzetmek ve sizi de Bediüzzaman’ın Sözler’deki 7 sayfacık muazzam metnine durup düşünerek bakmaya davet etmek isterim bu noktada).

Efendimiz ve ashabının vahiyle doğrudan, bizimse -onlar üzerinden- dolaylı muhatap olmaklığımız, vahiy-süreci ile vahiy-sonrası süreç şeklinde tezahür eden iki farklı mevcudiyet boyutunda bulunuyor olmamızın kaçınılmaz sonucudur.

Vahiy, her daim hayy’dır, diridir, canlıdır; vahyin bize ruh üfleyebilmesi, bizim de hayatta (hayy) olabiliyor olmamızla imkân dahiline girebilir. Hayy ve hayatta olabilmenin yolu, bu hayattan uzaklaşabilme istidadına, kabiliyetlerine ve melekelerine sahip olabilmekten; bunun yolu ise varış noktası ile kalkış noktasını buluşturmaktan geçer. Varış noktası, vahiy-sürecidir; kalkış noktası ise bizim içinde bulunduğumuz vahiy-sonrası süreç.

Kalkış noktası, hakikatin bize yalnızca hitabının sözkonusu olduğu, hakikatle bizim yalnızca dolaylı olarak irtibata geçebildiğimiz şu an bizim içinde yaşadığımız ontolojik varoluş sürecimizdir. Varış süreci ise hakikatle doğrudan muhatap olan Efendimiz ve ashabının ontolojik varoluş süreçleridir.

İşte Müslümanların yakıcı meselesi tam bu noktada düğümleniyor: Hakikatle biz nasıl Efendimiz ve ashabı gibi doğrudan irtibata geçebileceğiz? El’an yaptığımız gibi, kalkış noktasını varış noktasına götürerek mi? Elbette ki, hayır. Biz, bizliğimizi koruyabildiğimiz zaman biz olma imkânlarımızı da koruyabiliriz ancak. Biz burayı terk etmekle değil, bize yüklenen mükellefiyetle burayı tahkim etmekle, muhkem bir yere dönüştürmekle mükellefiz çünkü.

O hâlde bizim biz olabilmemiz için, kalkış noktası ile varış noktasını buluşturmamız gerekiyor. Peki, bu nasıl mümkün olacak? Efendimiz ve ashabıyla mukayese edildiğinde vahiyle muhatap olmaklığımız bakımından ontolojik değil, epistemolojik bir gerçeklik arzeden kalkış noktamızı ontolojikleştirmemizle mümkün olabilir bu. Yani Bediüzzamın’ın enfes bir şekilde izah ettiği gibi, Efendimiz ve ashabıyla ashab / dost olabilmemizle.

Bu ise ancak boyut değiştirmekle sözkonusu olabilir, yer değiştirmekle değil. Yer değiştirmemiz mümkün değil; zira bizim yerimiz burası. Biz burada yapıp ettiklerimizden sorumluyuz çünkü.

Burada kilit kavram “boyut değiştirme” kavramı. İşte “bayram” bunu mümkün kılan bir imkân ve bunun mekânını sunuyor, kalkış noktası ile varış noktasının buluşmasını sağlıyor bize. (Unutmayalım: Arapça’da “ıyd” / bayram kavramı ile “mead” / öte kavramı aynı köktendir

Peki, bu buluşmayı nasıl gerçekleştireceğiz? Vahiyle kurduğumuz ilişkiyi epistemolojik düzlemden ontolojik düzeleme taşıyarak. Vahiy-sonrası süreç, vahiy-sürecinde hayat bulan ve hayat olan dinin bizim hayatımız kılınması sürecidir. İşte medeniyet süreci bu üçüncü süreçtir. Yani vahiy-süreci asıl’la ilgili, vahiy-sonrası süreç ise usûl’le ilgilidir; ama usûl’un kaynağı asıl’dır.

Burada asl’a ulaşmanın usûlü, mevcut hâlimizden bir süreliğine uzaklaşmak. İşte o zaman asl’a yaklaşmamız (kurbiyet kurmamız) mümkün olabiliyor. Başka bir ifadeyle, insan, mevcut durumunu bir süreliğine unutma yolculuğuna çıkabildiği zaman, hem mevcut durumunun, hem de hakikatin hakikatinin ne olduğunu hatırlayabilir ve hakikati hayatı kılabilir. Tıpkı kişinin Hac’da ve Arafat’tan (Hak’la ve hakikat’le doğrudan irtibat kurma hâlinden) sonraki süreçte kurban keserek hem Hak’ka, hem vahyin hakikatine, hem de kendi hakikatine yaklaşmasında olduğu gibi.

İşte Kurban, ancak boyut değiştirerek, mülk âleminden melekût âlemine geçerek insanın varoluş macerasında mecrasını bulabileceği en sarsıcı hatırla/t/ma imkânlarından biridir. Kendini unutup da hakikati hatırlayarak kendine gelenlere ne mutlu!

Yeni Şafak

Kürt Sorununa Deva Azınlık Hakları

Mühendislikte bir tabir vardır: İyi bir çözüm karmaşık olmak zorunda değildir. Keza, En iyi çözüm, kriterleri sağlıyan en basit çözümdür. Çünkü basit bir çözümde birlik sağlamak ve onu hemen hayata geçirmek de kolaydır. Tıpta da en iyi ilaç, en az yan etkisi olan etkin ilaçtır. Bizdeki kangrenleşmiş ve içinden çıkılmaz hale gelmiş olan Kürt sorununu tereyağından kıl çekme kolaylığında çözmenin yolu, Kürtleri azınlık olarak sınıflandırmak ve böylelikle onlara Türkiye’de gayri müslim azınlıklara verilen tüm hakları vermektir. Kimileri hemen diyecek ki ‘Bu bir ahlaksız tekliftir, ve yüzyıllardır bu topraklarda Türklerle beraber eşit şartlarda yaşamış olan ve Cumhuriyetin kuruluşunda Türklerle beraber ‘asli unsur’ statüsünde yer almış olan Kürtlere bir hakarettir. Kaldı ki Türklere verilen haklar hiç ayrım gözetmeden Kürtlere de verilmektedir, ve bir çok Kürt, Bakanlık dahil devletin en üst kademelerinde görev yapmaktadır.’ Yüzeysel bakınca gayet haklı gibi görülen ve Kürtleri diğer azınlıklarla aynı kefeye koymayıp adeta yücelten bu savunmanın görünmüyen arka yüzünde ise ‘Kürtlüğü inkâr’ vardır ve problemin kaynağı da buradadır.

Kimileri de diyecek ki ‘Türkiye’deki nüfusun yüzde 15’i belki de daha fazlası kendini Kürt diye tanımlıyor. Bu kadar büyük bir azınlık mı olur; bu dünyanın neresinde görülmüş? ’ Bu soruya hemen cevap vereyim: Cumhuriyet tarihi boyunca yüzümüzü çevirdiğimiz ve nihai hedef olarak belirlediğimiz ‘muasır medeniyet’in en büyük temsilcisi ABD’de nüfusun %15’ini en büyük azınlık grup olan Hispanikler, yani İspanyol asıllılar oluşturur (ki 45 milyon kişiye karşılık gelir) ve bu kişilerin anadili İspanyolca’dır. Bunu %12 ile zenciler (ki kendilerine has bir dilleri yoktur), %5 ile çin ve diğer Uzak Doğu asıllılar (ki Asyalılar olarak bilinir) ve %1 ile de kızılderililer yani yerliler izler. ABD’nin 300 milyonluk nüfusunun yaklaşık 100 milyonu azınlık (minority) statüsündedir. Bu durumdan kimse rahatsız değildir. Orada azınlık olmak bir eziklik veya ‘öteki’ nazarıyla bakılıp dışlanma sebebi değil, aksine çoğunlukçu yapı içinde ait olduğu kültürel alt grupla bir iftihar vesilesidir. Birçok avantajlı ayrıcalığı da beraberinde getirir. Kanunlar tüm azınlıklara çoğunlukla aynı hakları vermekle kalmamakta, daha da ileri gidip çoğunluğun tahakkümüne engel olmak için kiraya verme ve işçi alımı gibi özel işlerde bile ayrım yapmayı önleyici bir rol oynamaktadır. Görüldüğü gibi, ABD’de Afro Amerikalıların azınlık statüsünde olması Obama’nın başkan seçilmesine bir engel değildir. Birçok vali ve belediye başkanı azınlık gruplarındandır. Yani ‘azınlık’ olarak sınıflandırılmak bir ötekilik veya olumsuzluk değildir.

Türkiye’de Kürtlerin azınlık sınıfına konmaması bir alicenaplık değil aksine bir inkârdır. Temel insan hak ve hürriyetlerini bir ihlâldir. Bunu açmak için isterseniz biraz empati yapalım: Eğer Cumhuriyetin kuruluş yıllarında nüfus olarak Kürtler çoğunlukta olsaydı (ki Kürtlerle omuz omuza verip kazandığımız Kurtuluş Savaşı’nı kaybetseydik ciddi bir ihtimaldir) ve devletin adı Kürdistan, resmî dili de Kürtçe olsaydı acaba biz beyaz Türkler ne yapardık? Muhtemelen Kürtler çoğunluk olduğu ve bölgenin adı Osmanlı zamanında bile zaten Kürdistan olduğu için her halde pek itiraz etmez, hepimizi himayesi altına alan devletimize destek olurduk. Tabii bu arada Türkçe konuşmaya, okullarımızda Türkçe eğitim vermeye, çocuklarımıza Tükçe isim vermeye, Türkçe kitap ve gazete yayınlayıp Tükçe müzik kaseti yapmaya devam ederdik. Asırlardır süregelip artık genlerimize işlemiş olan ve et ve deri gibi ayrılmaz bir tarzda özdeşleştiğimiz neşe ve hayat kaynağımız olan kültürel değerlerimizi bize serbestçe yaşama ve yaşatma imkânı sağladığı için devletimizi sahiplenip tam bir bağlılıkla ona destek olurduk. Hatta daha iyi bir gelecek ve önlerini açmak için çocuklarımıza ilk fırsatta Kürtçe öğretirdik -aynen ABD’de azınlıklar için başarının ilk basamağının akıcı bir İngilizce öğrenmek olduğu gibi… Hiçbir ayrılıkçı fikre de rağbet etmezdik, çünkü küçülüp zayıflamaktan başka elimize geçecek ek bir şey olmayacaktı.

Ancak, tam tersi bir manzara ile, Kürt çoğunluklu devlet biz Türk azınlığı tanımızdan gelip asimilasyona girişir ve bizi zorla sağa sola dağıtır ve farklılıklıklarımızı törpülemeye kalkışsaydı, bizden kendimizi, mazimizi, bin yılı aşan örfümüzü, kültürel varlığımızı, birikimimizi ve bizi biz yapan değerleri inkâr etmemizi isteseydi, bunları bir kültürel zenginlik yerine milli birliği tehdit olarak görseydi acaba bizim ‘Kürdistan Cumhuriyeti’ devletine karşı tutumumuz ne olurdu? Hele hele okullarda sabahları çocuklarımıza ‘Kürdüm, doğruyum, … varlığım Kürt varlığına armağan olsun’ nakaratını tekrarlatıp dursalardı, ülkenin dağını, taşını ve tüm resmî duvarlarını ‘Ne mutlu Kürdüm diyene’ yazılarıyla donatıp Türklük damarlarımızı tahrik etselerdi, bu da yetmiyormuş gibi köy ve şehirlerimizin bin yıllık Türkçe isimlerini Kürtçe isimlerle değiştirip çocuklarımıza verebileceğimiz isimler nüfus memurlarının insafına bırakılsaydı, Türkçe konuşma evlerin dört duvarı arasına hapsedilseydi, Kürtçe bilmediğimiz için hapiste ziyaretine gittiğimiz çocuğumuzla samut gibi birbirimize bakmakla yetinmek ve bir hatır bile soramadan eve dönmek zorunda bırakılıyor olsaydık, Türkçe şarkı söylediğimiz veya Türkçe kitap, broşür, kaset bulundurduğumuz için karakollara götürülüp aşağılanıyor olsaydık acaba nasıl hissederdik?

Hele hele ‘Tükçe diye bir dil yoktur’ diyerek bizimle adeta dalga geçselerdi ve çocuklarımıza okullarda ‘Aslında Türk diye bir ulus yoktur; demircilikle uğraşan Kürtlere çekiçten çıkan ‘tak, tuk’ seslerinden dolayı Türk denmiştir ’ denseydi, acaba ne yapardık? Sonra da karşımıza geçip ‘Siz Türkler ne nankör ve asi milletsiniz; size hiçbir ayrım gözetmeden biz Kürtlere tanınan tüm hakları ve fırsatları tanıyoruz, hatta Bakan yapıyoruz, yine memnun edemiyoruz’ diye bir de tepeden bakıp güya fazilet arz etselerdi, bunu sineye mi çekecektik? Bütün bunlar da yetmiyormuş gibi, ‘Ya sev, ya terk et’ diyerek bin yıldır yaşadığımız ve ecdadımızın kanıyla sulanmış bu topraklardan bizi çıkarmaya cüret eden ve bize sığıntı muamelesi yapan haddini bilmezlere boyun mu eğecektik? O zaman demeyecek miydik, biz İstiklal savaşı’nı niye yaptık diye? O zaman sormayacak mıydık, başımızda sizin yerinize işgal güçleri kalsaydı ne fark edecekti diye? Gayri müslim azınlıklara verilen kendi okullarını açma, kendi dillerinde eğitim, kendi dillerinde gazete çıkarma gibi haklara bakıp bizi bu en temel insanlık hak ve hürriyetlerini bile çok görenlere ve bize güya ‘asli unsur’ diye bakanlara ‘aslilik sizde kalsın, lütfen bizi azınlık yapın’ demeyecek miydik?

Konuyla ilgili olarak, acaba Kuzey Irak’ın Kürdistan özerk bölgesindeki Türkmen azınlık konusunda

Türkiye’nin pozisyonu nedir? Yoksa onların resmî dilde eğitim yerine insan haklarına vurgu yapıp Türkçe eğitim hakkını mı savunuyor? Türkiye’nin Türk çoğunluğu, hamasi duyguları bir kenara koyup insafla başını elleri arasına alarak bu empatiyi ciddi olarak yapmak zorundadır. Kürt çoğunluklu bir ülkede Türk azınlığa yapılmasını istemediği hiç bir şeyi Kürt azınlığa reva görmemelidir. Bu bir insanlık sınavıdır. Türkiye, Kürtlerin varlığını kabul anlamına geleceği için daha düne kadar ‘Kürt’ kelimesini telafuz etmekten kaçınıp Kürt sorununa ‘Güneydoğu sorunu’ adını takmıştı. Sanki isimlerin değişmesiyle gerçekler değişecekmiş gibi. Başını kumdan çıkarıp bu soruna doğru isim verme cesaretini gösteren Türkiye, bir cesur adım daha atarak Kürtleri ‘azınlık’ ilan edip onlara tüm azınlık haklarını vermelidir- aynen yıllar önce gayrimüslim azınlıklara verdiği gibi. Böylelikle bu ülkede Yunanca eğitim veren okullar gibi Kürtçe eğitim veren özel okulların açılmasının da önü açılmalıdır. Böylece Cumhuriyet’in kurucu iradesinin Kürtlere vermiş olduğu ‘asri unsur’ sözü de içerik olarak yerine getirilmiş olacak. Bir muasır medeniyet projesi olan AB’ye katılım yolunda bir çok pürüz giderilmiş olacaktır. Hatta Kürt nüfusun yoğun olduğu bölgelerdeki devlet okullarında en azından eğitimin ilk yıllarında eğitim Kürtçe bilen öğretmenler tarafından çocuklar Türkçe öğreninceye kadar Kürtçe olarak da verilmelidir. Kürtlerin yoğun olduğu bölgelerdeki okullara atanan öğretmenlerden Kürtçe bilme şartı aranmalıdır.

Bir örnek vermek gerekirse, ABD’nin resmî dili İngilizce olmasına rağmen Hispaniklerin yoğun olduğu Teksas gibi Güney eyaletlerindeki devlet okullarında ‘İki dilli eğitim’ programları yaygındır. Bu bölgelerde öğrenciler İngilizceleri yeterli seviyeye gelinceye kadar derslerinin bir kısmını İspanyolca olarak görmektedirler. Ve ABD’de bugün nüfusun %66’sını oluşturan beyazların 2050 yılında azınlığa düşmesi beklenmektedir. Ama hiç kimsenin ülkenin resmî dilinin gelecekte ne olacağı konusunda bir endişesi yoktur. ABD’nin Teksas, Kaliforniya, ve New Meksiko gibi bazı eyaletlerinde beyaz nüfusu %50’nin altındadır. Ama orada ‘ülkenin bölünmesi’ diye bir evham kimsenin aklına bile gelmemektedir. Çünkü hamasi duygular yerine akıl ve bilim rehber alınmaktadır. İnsanlığa güvenilmektedir. Ayrıca, ABD’de liselerde bile en çok rağbet edilen yabancı dil İspanyolca’dır. Bu dersi alanlar ve sonra özel kurslara gidip İspanyolcalarını geliştirenler çoğunlukla beyaz Amerikalılardır. Sebebi İspanyol asıllıların yoğun olduğu bölgelerde çalışmak için akıcı İspanyolca bilmek işe girme şartlarından biri olmasıdır. İspanyolca bilgisi iş bulmada ciddi bir avantaj sağlamaktadır.

Şu unutulmamalıdır ki bölünme tehlikesinin temel sebebi demokrasi yokluğudur, birlik ve bütünlüğün en kesin teminatı da demokrasi bolluğudur. Sovyetler Birliği’nin bir anda çöküvermesinin de 50 eyaletli ABD’nin bir bütün olarak kalmasının ve kalacak olmasının da sebebi tek kelime ile ‘demokrasi’dir. Bireysel ve sınıfsal hak ve hürriyetlerin evrensel bir norm olduğu günümüz dünyasında bu hakları gözardı eden hiçbir çözüm kalıcı olmıyacaktır. Evrensel akımlar er veya geç hükmünü icra edecektir. Akıl ve bilimi rehber edinen ülkeler korkuyla bu akıntılara karşı kürek çekenler değil, akıntıyı arkasına alıp geleceğe yönelenlerdir. Eğer Osmanlı İmparatorluğu, zamanındaki hâkim milliyetçilik akımlarını doğru okuyup bazı cesur kararlar alabilseydi, dünyanın etki haritası bugün çok farklı olacaktı.

‘Muasır medeniyet’ adına bu ülkeye en aykırı değişimleri reva görüp karşı çıkanları bağnazlık ve çağdışılıkla itham edenler, nedense ABD ve Kanada’dan Almanya ve İsviçre’ye kadar muasır medeniyeti temsil eden çok sayıdaki ülkede akıl ve bilimin gereği olarak kurulan esnek ve özgürlükçü federatif yapı söz konusu olunca tartışmaya bile tahammül edemeyip akıl ve bilimi bir kenara atarak tam bir bağnazlık örneği sergiliyorlar. Hatta Kürtler de yararlanacak telaşıyla yerel yönetimlere yetki ve özgürlük devrine karşı çıkıp hantal ve çağdışı merkezi yapının avukatlığını yapıyorlar. Yani Doğu’ya da hürriyet gider korkusuyla Batı’ya da hürriyetin gitmesine engel oluyorlar ve tüm ülkeyi özürlü bir demokrasiye mahkum ediyorlar. Cumhuru bir tehdit olarak gören ve dikta rejimlerini Cumhuriyet‘in teminatı olarak gören bir cumhuriyetçi profili de herhalde bize has bir olgu. Halk daha çok söz sahibi oldukça ve cumhurun iradesi ülkenin kaderinde daha belirleyici rol oynamaya başladıkça ‘cumhuriyet elden gidiyor’ çığlıklarıyla ortalığı velveleye verip yardım için dikta merkezlerine koşan ‘cumhuriyetçiler’ zıtların birbiriyle ne derece karıştırılabilecğini göstermesi açısından ibretlik bir manzara arz ediyor. Bazan merak ediyorum, bizdeki statükocu cumhuriyetçiler Sultan Abdülhamit zamanında dünyaya gelmiş olsalardı, acaba 31 Mart olaylarında hangi tarafta yer alacaklardı?

Yıllar önce bir mühendislik fakültesi dekanı bir seminer için geldiğim üniversitesinde bana ‘Güneydoğu sorunu hakkında ne düşünüyorsun’ diye sormuştu. Cevabım gayet kısa ve netti: ‘Türkiye’nin Güneydoğu sorunu yoktur, Ankara sorunu vardır’ olmuştu. Türkiye eğer Kürtlere anadilde eğitim dahil azınlık haklarını verecek olursa ülke çökebilir diye korkuyorsa, biraz dürüst olsun ve zayıflığını itiraf edip Ankara panolarında arz-ı endam eden ‘Güçlü Türkiye’ afişlerini aşağıya indirsin. Ankara hiç şüphe etmesin ki genişletilen demokratik hak ve hürriyetler ülkeleri daima daha güçlü hale getirmiş, halkın aidiyet ve devletine sahibiyet duygularını pekiştirmiştir. Ankara eğer cesaretini toplayıp demokratik hak ve hürriyetleri, hedefimiz olan muasır medeniyetlerdeki seviyeye çıkarma cesaretini ve iradesini gösterirse, kimsenin şüphesi olmasın, birkaç yıl içinde Türkiye’nin derdi bölünme değil Kuzey Irak’ın Türkiye ile bütünleşme taleplerine (Türkiye’nin muasır medeniyet projesi olan AB’nin parçası olma talebi gibi) nasıl cevap vereceği olacağıdır. Çünkü Türkiye bölgenin cazibe merkezi olacaktır. Sahi, bir zamanlar ateşli tartışmalara sebeb olan ve bugün bahsi bile edilmiyen Kürtçe kurslarına ne oldu?

Yunus Çengel

Kent Ahlâkı

Hz. Muhammed (a.s.) şehirde doğdu, tam bir “şehirli” (medenî) olarak yaşadı. Şehirde vahiy alıp peygamber oldu ve nihayet şehirde hayata gözlerini kapadı. İslâm, ilk vahiyden son vahye kadar kentte gelişip tamamlandı, bütün maddi ve mânevi unsurlarıyla kent hayatını dikkate alan bir düzen kurdu.

Hicretten sonra Müslümanlar, Yesrib kentine Medine (şehir) adını verdiler. Latincede civilisation’un (uygarlık) civilis (kent) kelimesinden türetilmesi gibi bizim kültürümüzde de medeniyet “Medine”den gelmektedir. Yine “medine”den gelen temeddün kelimesi hem “şehirlileşme, şehirli hayatı yaşama” hem “medenileşme, uygarca yaşama” anlamında kullanılır. İslâm düşünürleri, Aristo’nun “zoon-politikon” (siyasal canlı) şeklindeki insan tanımını “medenî canlı” diye çevirmişler; insanı toplumsal ve siyasal boyutuyla inceleyen felsefe dalına da “medenî ilim” demişlerdir. İslâm düşünürü Fârâbî, medine terimine getirdiği içerikle İslâm siyaset düşüncesinde çığır açmıştır. Fârâbî, yerleşim birimlerini, insanın kendine yaraşır erdemleri ve yetkinlikleri gerçekleştirmesine elverişli olanlar ve olmayanlar diye iki gruba ayırarak kenti birinci, köyü ikinci grupta değerlendirmiştir. Bu anlayış sonraki siyaset ve ahlâk literatürüne hâkim olmuştur. İbn Haldun, “köylülük” de diyebileceğimiz bedevî hayat tarzının hüküm sürdüğü yöreleri temeddün etmemiş (şehirlileşmemiş) yerler olarak değerlendirmiştir.

Fârâbî’nin ideal devlet başkanına (imam) yüklediği nitelikleri dikkate alan bazı araştırmacılar, onun düşüncesindeki devlet başkanını “filozof elbisesi giydirilmiş Peygamber” diye tanımlarlar. Böyle bir benzetmeyi Fârâbî’nin ve onu izleyen düşünürlerin, ahlâk kitaplarında “üstün insanî ve ahlâkî ilke ve kuralların hâkim olduğu kent” anlamında sıklıkla kullandıkları “erdemli kent” (el-medînetü’l-fâzıla) deyimi için de yapabiliriz; yani erdemli kentin aslında Hz. Peygamber’in Medine’si olduğunu, ilhamını ondan aldığını söyleyebiliriz.

Gerçekten Hz. Peygamber Medine’yi, günümüzde “kent etiği” denilen ilkeler ve erdemlerle donatmış; vahyin aydınlığında yeni kentini -çağdaş deyimiyle- “yaşanabilir bir medine” yapmaya çalışmış; orada dört başı mamur bir kent ahlâkı oluşturmuş, kenti paylaşanlara ona sahip çıkma bilinci aşılamıştır. Keza, Medine’de yaşayanlarda kentsel sorunların aşılması sürecine katılma sorumluluğunu geliştirmiş, kısaca Medinelilere bir medeniyet/kentlilik bilinci kazandırmıştır.

Kent, insan ilişkilerinin çok yoğun olduğu bir yapıdır. Kent hayatında sokaklar ve yollardan işyerlerine, ibadethanelerden çarşı pazarlara kadar sayısız paylaşma alanları vardır ve bu bakımdan bütün kentlilerin neredeyse birbirlerinin komşuları olduğu söylenebilir. Modern kent etiğinde olduğu gibi İslâm ahlâkında da komşuluğun, dolayısıyla birlikte yaşamanın birinci şartı “başkalarına zarar vermemek”tir. Hz. Peygamber, insanların ortak kullanım alanlarını da içeren “başkalarına zarar vermeme” ilkesine büyük önem vermiş; öyle ki, bu hususta komşularının güven duymadığı kimselerden söz ederken “Vallahi o iman etmiş sayılmaz!” buyurmuş, bunu üç kez tekrarlamıştır.[1] “Zarar vermeme” prensibini dile getiren, dolayısıyla kent ahlâkı bakımından ilkesel değer taşıyan bir başka hadis de şöyledir: “Müslüman, diğer Müslümanların, dilinden ve elinden zarar görmediği kişidir.”[2] “Zarar vermeme” ilkesini içeren daha pek çok âyet ve hadis zikredebiliriz.

İslâm sosyal ahlâkının ikinci ilkesi “başkalarına yararlı olmak”tır. Kur’ân-ı Kerîm’de Medine’nin yerlileri olan Müslümanların (Ensâr), Mekke’den oraya göçen din kardeşlerine (Muhâcirîn) gösterdikleri yardım severlikten şöyle söz edilir: “Onlar, kendileri sıkıntı içinde olsalar dahi muhacirleri kendi öz canlarına tercih ederler.”[3] “Başkalarına yararlı olma” ilkesini dile getiren ahlâk yasası değerindeki bir hadisin anlamı şöyledir: “Hiçbiriniz, kendiniz için beğenip istediğinizi kardeşiniz için de istemedikçe mümin sayılmazsınız.”[4]

Günümüzde “âdil kent”, “kent hakkı” gibi deyimlerle anlatılmak istenen kentlilik kuralları ve sorumluluklarını geliştirmede ilke işlevi görecek daha birçok âyet ve hadis var. Yukarıda birkaç örneğini sunduğumuz âyet ve hadislerde, “mümin” ve “müslüman” olmanın, sadece inanmadan ibaret görülmediği, bu isimlerin “başkalarına zarar vermeme” ve “başkalarına yararlı olma” diye özetlediğimiz bir ahlâkî-sosyal ilişkiler düzenini de içerdiği, dolayısıyla âyet ve hadislerde “mümin” ve “müslüman” kelimelerinin aynı zamanda birer uygarlık kavramları sayıldığı görülmektedir. Zaten İslâm bilginlerinin, ilgili âyet ve hadislerden yola çıkarak, İslâm’ın bütün buyruk ve yasaklarını “Allah’ın yasasına saygı ve Allah’ın yarattıklarına şefkat” şeklinde formüle etmeleri de aynı bakışın ürünüdür.

Günümüz İslâm toplumlarının sağlıklı bir kent yapısı ve ilişkisi kurma hususunda yaşadıkları sıkıntıların temel sebeplerinden birinin, belirtilen kapsamdaki din ve dindarlık anlayışından sapma, dolayısıyla yanlış ya da eksik din eğitimi olduğunda kuşku yoktur.
Aslında sağlıklı bir kent yapısı ve ilişkisi kurmanın Müslümanlar için bir ödev olduğunu gösteren çok sayıda dinî kavram vardır. “Farz-ı kifâye” terimi bunlardan biridir. Fıkıh kitaplarındaki bilgilere göre Farz-ı kifâye, toplumun ihtiyaç duyduğu hayırlı ve yararlı kurumların oluşturulması, mevcutların çağın icap ve ihtiyaçlarına göre geliştirilmesi, bu çerçeveye giren iş ve hizmetlerin yürütülmesi gibi görevlerin ifasıyla ilgili bir kavramdır. Bu görevleri yeterli ölçüde yerine getirenler bulunduğunda toplumun diğer üyeleri dinen sorumluluktan kurtulur, aksi halde gücü yeten bütün Müslümanlar, farz-ı kifâyenin ihmalinden doğan zararlardan dolayı sorumlu ve günahkâr olurlar. Klasik kitaplarımızda hekimlik, hâkimlik, askerlik gibi insanların ihtiyaç duyduğu alanlarda eğitim, öğretim faaliyetleriyle ve bu konulardaki meslekleri icra etme birer farz-ı kifâye sayılmıştır. Günümüzün çok gelişmiş kent yapılanmasında ihtiyaç duyulan bütün meşru iş ve mesleklerde yeterli sayıda ve donanımda eleman yetiştirilmesi ve kaliteli hizmet verilmesi, bunlar için ihtiyaç duyulan sivil toplum gibi örgütler oluşturulması farz-ı kifâye kapsamına girer. “İçinizden, iyiliğe davet eden, doğru ve meşru işleri yaptırmaya, yanlış ve çirkin işlerden uzaklaştırmaya çalışan bir topluluk bulunsun”[5] meâlindeki âyet de toplum yararına kurumlar oluşturmayı buyurmaktadır. Bizim kültürümüzde genellikle toplumun ortak ihtiyaçlarını karşılamak, himayeye muhtaç insanların bakımını temin etmek maksadıyla kurulan sosyal kurumların temelinde, hayır yapıp sevap kazanma kadar, bir farz-ı kifâyeyi yerine getirme şeklindeki toplumsal sorumluluk bilincinin de payı vardır.

İslâmî kentlilik sorumluluğunun bir sonucu olan bu farz-ı kifâye anlayışını günümüzde de devam ettirmemiz gerekmektedir; bunun icabı da modern kent insanının ihtiyaçları neler ise onları göz önüne alarak toplumsal yapılar oluşturmaktır. Bu anlayış, modern dünyada Müslümanların kurduğu yahut geliştirdiği kentlere, onların kendi kimliklerini ve değerlerini de katarak “İslâm şehri” denilen bir kent karakteri oluşturmalarının vazgeçilmez şartıdır. Bir kent, sadece maddi yapısıyla farklı bir kimlik taşımaz, bundan daha önemlisi hatta bunun da kurucu unsuru, o kentte yaşayan insanların mânevi, ahlâkî ve kültürel değerleridir. Bir kentte Müslümanların yaşıyor olması orayı İslâm kenti yapmaz; bunun için bilgisiyle, irfanıyla, ahlâkıyla ince davranış kurallarıyla (âdâb), estetik anlayışıyla İslâm kavramının içini dolduran değerlerin kentte yaşayan insanların kişiliklerine, davranışlarına, insan ve çevre ilişkilerine belirleyici bir şekilde sinmesi gerekir. Konuya buradan baktığımızda günümüzde Müslümanların oluşturduğu ya da yeniden şekillendirdiği yerleşim yerlerinin “İslâm kenti” olduğunu söylemek zordur.

İslâm dini, Müslümanların kendi Müslümanlık karakterlerini korumaları şartıyla insanlığın ürettiği doğru, güzel ve yararlı birikimden yararlanmayı özendirmiştir. Bir İslâm kentinin, fiziksel ve moral yapısına kendi öz değerlerini taşıması yanında, dünya insanlığının ulaştığı uygarlık tezahürleri sayılan birikimleri de alması ve içleştirmesi gerektiğinde kuşku yoktur. Nitekim daha Hz. Peygamber döneminden itibaren İslâm toplumları “farz-ı kifâye, amel-i sâlih, hayırda yarış, yitik mal (hikmet), sünnet-i hasene” (güzel bir çığır açma) gibi dinî kavramlar ışığında kendi dönemlerine göre bir kentlilik bilinci oluşturmuşlar, başka kültürlerden aldıkları yeni kent değerleriyle bu bilinci sürekli geliştirmişlerdir. Bunun fiziksel/estetik düzeyde tipik örneğini mimaride, moral değerler ve davranış kuralları düzeyinde şehirlilik âdâbındaki gelişmelerde görebiliriz. İslâm edeb ve hikmet literatürü bunun örnekleriyle doludur.

İslâm kültüründe başka toplumların ürettiği değerlerden yararlanıp kendi kültürünü daha da zenginleştirme ve insânîleştirme, aslında İslâm dininin dünyaya ve insanlığa, hatta tabiata küllî-kucaklayıcı bakışının, dolayısıyla evrenselliğinin bir yansımasıdır. Bu durum, geçmişte İslâm toplumlarının dinî, etnik ve kültürel çoğulculuğu rahatlıkla içleştirip yüzyıllar boyunca yaşatmasında da görülmektedir. Bu suretle, İslâm kentlilik ahlâkının en önemli şartlarından biri, ilkelerini Kur’ân-ı Kerîm’den alan ve bizzat Hz. Peygamber tarafından başlatılıp Râşid Halifeler’den itibaren bütün Müslüman yöneticiler, âlimler ve düşünürlerce İslâm ümmetinin güçlü bir karakteri haline getirilen çoğulculuk ve hoşgörü kültürü olmuştur. Bu kültür, bundan bir yüzyıl öncesine kadar İslâm uygarlığının karakteristik niteliklerinden biri idi. Kahire, İskenderiye, Kudüs, Bağdat, Kurtuba, İstanbul gibi büyük kentler başta olmak üzere, hemen bütün İslâm kentleri, bünyelerindeki çoklu kimlikleri ve kültürleri korumakla kalmamışlar, dahası duruma göre zenginleştirmişlerdir. 1492′de İspanya’dan sürülen Yahudilerin Padişah II. Bayezid’in fermanıyla İstanbul ve diğer bazı Osmanlı kentlerine getirilip yerleştirilmesi, aynı şekilde Müslüman yöneticilerin fethedilen beldeler ile eski İslâm toprakları arasında nüfus kaydırması yapmaları ve bu sayede farklı kültürlere sahip olan bu toplulukların birbirini zenginleştirmeleri bunun tipik örnekleridir.
Osmanlı sonrasında İslâm dünyasının yaşadığı büyük travmanın yıkıcı etkilerinden biri de Müslümanlardaki bu zengin kentlilik kültürünün silindiği bir buhran ve yozlaşma sürecinin doğması ve -daha kötüsü- bunun kalıcı bir hal almasıdır. Bu durum, her alanda ama bilhassa dinî zihniyette hoyratlığa kadar varan bir yıkım doğurmuştur. Kabul etmemiz gerekir ki günümüzde hemen bütün İslâm toplumları bir kent ahlâkı ve kentlilik bilinci oluşturmada çok ciddi sıkıntılar yaşamaktadır.

Günümüz Müslüman toplumları, artık yakın tarihin üstüne yıktığı enkazın altından kalkmayı başarmalı, zihin ve duygu dünyasını yeniden harekete geçirerek, bir yandan öz kültürüyle kopardığı bağı yeniden kurarken, diğer yandan çağdaş dünyanın ürettiği değerler içindeki ihtiyaç duyduğu “yitik mal”ı yeniden keşfedip alma irfanını göstermelidir. Bu silkiniş, Müslümanların öz kültürleriyle çağdaş insanlık kültürünü buluşturan yeni bir “İslâm kenti” konsepti oluşturmaları için gereklidir. “Medine’nin medeni insanı”nı, İslâm’ın yüce değerleri ve insanlığın “hikmet-i hâlide”si (ölümsüz hikmet)[6] ile donanmış çağdaş Müslüman insanı inşa etmek ancak böyle bir kentlilik bilinci ve kültürünün geliştirilmesiyle mümkündür. Köyünde kaldığı sürece mahalline uygun olan ama kente taşındığında bedeniyle-ruhuyla kenti çökertmekten başka bir işe yaramadığını ağır sonuçlarıyla gördüğümüz köy kültürüyle, yüksek bir İslâm kentini üretecek bir evrensel/model insan inşasının mümkün olmadığını son 50-60 yıllık tecrübelerimizle ayan beyan gördük. Kentte köy kültürü yaşayan insanın, Kur’an’ın “âlemlere rahmet” diye tanımladığı, bütün insanlık için hayır ve model olan yüce Peygamber’i temsil etmesi mümkün değildir.

Burada kentte yaşayan insanlarımızın trafik kurallarından çevre düzenine kadar pek çok konuda, kentlilik ahlâkıyla ve İslâm terbiyesiyle bağdaştırılması mümkün olmayan yanlışlıklarını sayıp dökecek değilim. Şuna işaret etmekle yetineceğim: Kur’an, “Bir insanı haksız yere öldüren bütün insanlığı öldürmüş gibi suçludur.”[7] buyurur ve inkârcılık dışında, sadece haksız yere insan öldürenlerin ebedi cehennemlik olduğunu bildirir.[8] Ülkemizde her yıl kaç bin insanın haksız yere öldürüldüğünü düşünelim. Sadece bu örnek bile bizim kentliliğimizin hem İslâmiyet hem insaniyet açısından kusurlu olduğunu göstermeye yeter.

Sanırım belirtilen ölçülerde iyi bir kentli olmanın güvencesi, iptidai duygular ve alışkanlıklar yerine -Allah ve Resûlü’nün irşadına uyarak- yüce değerlere, aklının ve vicdanının ışığına göre davranmayı karakter haline getirmiş insanların kentlerde belirleyici roller olmasıdır. Bu model Müslüman’ın inşasında asıl görev öncelikle günümüz eğitimcilerine, din âlimlerine düşmektedir. Onların ilk görevleri de kendilerini inşadan başlamalarıdır. Eyüp Sultan’ı ziyaret edip bir Fâtiha okumayı bile bid’at ve haram sayan bir iptidai Haricî zihniyet, Eyüp Sultan’ın türbesinin bizim medeniyetimizdeki önemini ve medeniyet taşıyıcısı rolünü kavrayamaz. Kezâ Pierre Loti gibilerini dahi Osmanlı aşığı yapan o “bizim ezanımız”la kavgalı olanlar kadar, onlara inat olsun diye lâhûtî ezan sesini cami çevresindekiler için eziyete dönüştüren müezzinler de İslâm kentinin insanı olamazlar.

Dindarlık kavramını, bencil, yıkıcı, dışlayıcı duygularla ruhları kirlenmiş; kendisi gibi olmayana diş gıcırdatıp yumruk sıkan; duygularında, davranışlarında ve ürettiklerinde erdemden ve estetikten yoksun, başkalarının mutsuzluğunu ve zarara uğramasını umursamayan, insanlığın hayrına işlerde sorumluluk almaktan kaçan kimselerin tasallutundan kurtarmak; dindarlığın bütün benliğimizi ve hayatımızı zenginleştirecek derinlikte samimi imanda, arıtıcı kullukta, yüksek ahlâkta ve üstün insaniyette olduğunu göstermek, öncelikle din âlimlerinin ve din adamlarının görevidir. İslâm açısından bunun ne kadar ulvî ve ihmal edilemez bir görev olduğunu anlamak için yeni bir insan ve toplum inşâ etmeyi hedefleyen Kur’an’ın Mekkî âyetlerine bakmak yetecektir.

Son olarak şunu memnuniyetle belirtmeliyim ki, ülkemizde kentlerimizin ve kentlilerimizin konumuz bağlamındaki sorunları son zamanlarda giderek daha iyi fark edilmekte, toplumumuzda sağlıklı bir kentlilik bilinci ve sorumluluğu geliştirerek kendi kent kültürümüzü yeniden inşa etme yönünde entelektüel ve pratik düzeyde olumlu gelişmeler gözlenmektedir. Bu bağlamda bir “kent dindarlığı”na duyulan ihtiyacın görülmüş olması ve bu kavramın içinin nasıl doldurulması gerektiğine dair tartışmalar yapılmaya başlanması içimize ümit doldurmaktadır.

[1] İbn Hanbel, I, 387; Buhârî, “Edeb”, 29.

[2] Buhârî, “İman”, 4,5.

[3] Haşr 59/9.

[4] Buhârî, “İman”, 7; Müslim, “İman”, 71-72.

[5] Âl-i İmrân 3/104.

[6] Bin yıl önce yaşamış bir Müslüman ahlâkçı ve düşünür olan İbn Miskeveyh’in İslâm kaynaklarıyla Grek, İran ve Hint kültürlerindeki hikmetli sözlerden oluşturduğu eserinin adı. Müslümanlar buna benzer çok sayıda eser yazdılar ve bu eserler, İslâm toplumlarında çoğulculuk ve müsâmaha kültürünün oluşmasında büyük rol oynadı.

[7] Mâide 5/32.

[8] Nisâ 4/93.

Prof. Dr. Mustafa Çağrıcı

Letâfet-Kesafet

Prof. Dr. Yunus Çengel
İnsanlar düşüncelerini genellikle geçmiş bilgileri ve tecrübeleri ile sınırlarlar, ve beş duyuları ile bizzat tecrübe etmedikleri şeyleri kabul etmekte zorlanırlar. İnsanlığın çok sayıda gözlem ve deneylere dayalı olan ve test ve teyid edilerek süzüle süzüle gelen genel birikimleri de ‘kanun’ olarak ifade edilir. Örneğin devri daim makinelerinin daha baştan önünü kesen ve onlara hayat hakkı tanımıyan enerjinin korunumu kanunu bu tür fizik kanunlardan biridir. Ancak bu evrensel kanunlar ve prensipler bazı incelikleri örtebilir, ve gözden kaçan o inceliklerin derinliklerinde çok daha muhkem kanunlar gizlenmiş olabilir. Örneğin klasik fiziğin temelini oluşturan Newton kanunlarına göre zaman ve mekan bağımsızdır, ve yerdeki bir kişinin saati ile 1000 kilometre/saat hızla giden bir uçaktaki saat aynı zamanı gösterir. Yani makro evrendeki gözlemler Newton kanunlarını doğrular. Ancak ışık hızına yaklaşılınca zaman yavaşlamaya başlar. Saatte 30 bin kilometre hızla dünya etrafında dönen bir uyduda bile hızdan kaynaklanan zaman farkı dikkate alınmak zorundadır. Yani çok yüksek hızların söz konusu olduğu durumlarda olaylara klasik Newton fiziği kurallarıyla değil Einstein’in modern izafiyet teorisi prensipleriyle bakmamız gerekir – bunun nasıl böyle olduğunu pek anlamasak da. Einstein’ı modern fiziğin babası yapan zamanın mekana bağlılığı olayı, çağımızda artık sıradan bir bilimsel gerçek olmuştur.
​Keza, yine tecrübelerimizle sabittir ki, bir elma aynı anda ancak bir yerde olabilir. Buzdolabındaysa masada olamaz, eğer masada ise demek ki artık buzdolabında değil (keşke olsaydı; o zaman ailelerin bütçeleri baya rahatlardı). Fakat atom altı parçacık seviyesine inince bu en temel gerçeklik de çözülmeye başlar. Örneğin parçacık fiziğinde en klasik deneylerden biri elektronun üzerinde iki delik bulunan bir kağıdın bir tarafından diğer tarafına her iki delikten aynı anda geçerek gitmesidir – bir kişinin içeriye bir evin iki kapısından aynı anda girmesi gibi. Yani bir şey aynı anda birden fazla yerde olabilmektedir. Aklımızın almakta zorlandığı ‘aynı anda birden çok yerde olma’ olgusu modern fizikte kuantum mekaniğinin en temel kavramlarından biridir. Varlığa sırf madde gözüyle bakınca ve maddedeki zaman ve mekan sınırlamalarını dikkate alınca bunu anlamak gerçekten zordur, ve Einstein gibi dahiler bile bunu uzun süre kabullenememişlerdir. Bir anda çok yerde olma realitesini anlamanın yolu, nuraniyeti ve onun maddede bir yansıması olan letafet kavramını anlamaktan geçer.
Varlığı ancak laboratuvara sokarak deneylere tabi tutup ölçümler alabildiği şeylerle sınırlıyan aklı gözüne inmiş maddeci yaklaşım eski önyargılarını kırıp yeni bir açılım yapmayı reddetmekte, ve tezatlar içinde bocalamakta ısrar etmektedir. Halbuki fizik kanunlarına tabi olmamayı ve dolayısıyla zaman ve zemin üstündeliği temsil eden nuraniyetin bir varlık boyutu olarak kabulü (daha doğrusu kabulünün cesaretle ve dürüstçe itirafı) fizik biliminin de önünü açacaktır. Enteresandır ki varlığından hiç kimsenin şüphesi olmadığı yerçekimi gibi fizik kanunları bile nuranidir, ve hiç bir yerde olmadıkları halde heryerdedir. Katı maddeci yaklaşım fizik kanunlarının varlığını kabul ettiği sürece – ki aksi düşünülemez – nuraniyet kavramını zimnen de olsa kabul etmiş olmaktadır. Aksini iddia iki yüzlülüktür, ve objektif olması gereken bilimsel yaklaşımla bağdaşmaz.
Fizik bilimi varlığı madde ile sınırlıyan materyalizm ideolojisinin kıskacından kurtulup bağımsızlığına kavuşmayı başarabilirse, tüm tecrübelerle varlığı sabit olan iradeyi de inkar etme garabetinden kurtulup gerçeğe bir adım daha yaklaşmıs olacaktır. Nehre atılan biri ölü diğeri canlı iki insanın nehirdeki hareketleri arasındaki fark, fizik üstüdür. Çünkü ölü cesedin hareketini tamamen fizik kanunları belirlerken canlı insanın hareketini fizik kanunlarıyla beraber fizik üstü irade boyutunun bileşkesi belirlemektedir. Bu örneğin doğruluğunu kabul edip (ki aksini iddia söz konusu değildir) fizik üstülüğü inkar etmek bilimsellik değil bilimsel körlüktür ve hatta bilimsel bağnazlıktır.
​Varlılklardaki bir çok sırrı ve bazan aklın almakta zorlandığı garip halleri anlamak için letafet (latiflik, nuranilik, incelik, hafiflik, ışıklılık, havailik) ve kesafet (katılık, madde-yoğunluk, ağırlık, sertlik, kütlük, zulmetlik, karanlıklılık) kavramlarını iyi anlamak gerekir. Zira materyalist felsefenin rağmına, bildiğimiz tüm fiziki varlıklar aslında letafet-kesafet karışımıdır, ve dolayısıyla değişen oranlarda latif ve kesif yönleri vardır. İnsanlarda bile kadın ve erkekler madde yani kesif malzeme olarak aynı olmalarına rağmen kadınlara letafet, zerafet, nezafet, ve nezaketlerinin ön plana çıkmasından dolayı cins-i latif denmiştir. O yüzden cins-i kesif olan erkeklerde pek de göze batmayan kaba saba hareketler kadınlarda melekliğe has letafetle bağdaşmadığı için çirkin düşmektedir. İnsan dahil tüm varlıklara ‘kesif birer madde külçesi’ veya ‘bir torba atom yığını’ olarak bakan karanlıklı felsefenin kulakları çınlasın. Ve ‘Bir ben vardır bende benden içeri’ diyen Yunus Emre’nin ruhu şad olsun.
​Maddenin yapıtaşları olan elektron ve nötrino gibi atom altı parçacıklar isimleri ‘parçacık’ olmasına rağmen daha ziyade dalga özelliği gösterirler, ve onlara bir yer isnat edilemez. Adeta bir anda belli bir dağılım prensibine göre çok yerdedir. O yüzden atom altı dünyada kesafetten ziyade letafet yani nuraniyet hakimdir. Zaten maddenin varlığının kaynağının nurani bir Yed-i Kudret’in ihtizazatı olduğu dikkate alınırsa o mikroevrende nuraniyetin esas olması hiç de şaşırtıcı değildir. Problem parçacıkların açıkça gözlenen letafetinde değil akılların kesafetindedir. Evrenin en temel yapıtaşı olduğu öne sürülen ve CERN’deki ışık hızına yakın hızlarda çarpıştırılan parçacıklarla yapılan deneylerde gözlemlenmesi ümid edilen Higgs parçacığına bilim dünyasında vicdanlara yansıyan bir mana olarak ‘Tanrı parçacığı’ isminin verilmesi de manidardır. Nuraniyetten gelerek kesafete yönelmiş böyle nim-nurani bir parçacığı gözlemlemek ve hele onu idrak etmek oldukça nurlanmış bir aklı gerektirmektedir. Henüz aynı anda iki delikten birden geçen elekronun sebep olduğu kafa karışıklığını giderememiş parçacık fizikçilerinin işi gerçekten zor. Belki nuraniyetten gelen bu parçacık bir çok aklın nurlanmasına sebep olacaktır. Parçacıkların tarlası olan nurani kaynaktan uzaklaştıkça ve parçacıklar birleşip daha büyük parçacıklar ve demir gibi ağır atomlar oluştukça kesafet peyda olmakta,ve zaman ve mekan sınırlamalarının söz konusu olduğu şehadet aleminin kuralları hükmetmeye başlamaktadır.
​Taş ve demir gibi cansız maddelerde kesafet esastır. Ancak onların bile dikkatli bakışlara görülen çok latif yönleri vardır. Canlılarda ise kesif bir tül gibi olan madde, arkasındaki latif manaların üzerinde yansıdığı bir perde görevini görmektedir. Örneğin bir kiraza veya kelebeğe bakan herhalde önce onlarda yansıyan ince sanatları ve latif manaları görür, ve letafetleri mana merkezi olan kalp ile hisseder. Insan ise kesif bir beden ve latif bir ruh ile acaip bir letafet-kesafet karışımıdır, ve hakim olan unsura göre hüküm alır. Fiziki bir varlık olarak insan bedeni fizik kanunlarına tabidir, ve bir anda birden fazla yerde olamaz. Nurani bir varlık olan ruh ise zaman ve mekan üstüdür, ve hiçbir fizik kanunu onu hükmü altına alamaz. Dolayısıyla bir anda çok yerde ve hatta her yerde olabilir – aynen yer çekimi kanunu gibi. Ancak insan ruh ve bedeniyle bir bütün olduğu için ruh ve beden birlikte hareket etmek durumundadır. Bu durumda baskın olan unsurun hükmü geçecektir. Kişi eğer bedenen semiz ruhen cılız ise, o ruh o bedende adeta hapis olacak ve ruhun adeta kesifleştiği o kişide kesafet esas olacaktır. Hatta kişi sadece bedenden ibaret olduğunu bile iddia edecektir. Ancak kişi ruhen gelişkin bedenen cılız ise tam tersi olacak, ve kişinin bedeni de letafet kesbedip kişide fizik kanunlarından ziyade nuraniyet kaideleri hakim olacaktır. O zaman da bu kişi letafet kesbetmiş bedeniyle beraber ruhun kanunlarına tabi olup aynı anda çok yerde bulunabilecektir. Ancak bir çok sırlar bunu yaygın değil istisnai bir durum yapacaktır.
Bu mesele, bedeni bir balona ruhu da havadan 7 kat daha hafif olan ve serbest bırakıldığında hızla yükselen helyum gazına benzeterek şöyle açıklanabilir: İçinde çok az helyum gazı bulunan bir balonu elimizden bırakırsak balon yerçekiminin etkisiyle yere düşecektir. Yani latif helyum gazı birlikte olduğu kesif balon malzemesine hükmeden kanuna boyun edecektir. Böylelikle az şişmiş helyum balonu kesif bir madde gibi davranacaktır. Ancak balon helyum gazı ile iyice şişirilip bırakılırsa görülecektir ki helyum gazındaki yükselme kuvveti balona hükmeden düşme kuvvetine galip gelecek, ve helyum gazı dolu kesif balon semalara doğru yükselecektir. Yani beden ruha ve ruhaniyetin kanunlarına tabi olacaktır.
​İnsan helyum balonu gibi uçamasa da kendini her zaman vicdan terazisinde tartabilir, ve kendi letafet ve kesafet durumunu muhakeme edebilir. ‘Kendimi bir ton yükün altından kalkmış gibi hissediyorum’ atasözünde ifadesini bulduğu gibi, insan bir iyilik yapınca kendini hafiflemiş hissetmesi ve bir kötülük yapınca da onun ağırlığından adeta omuzlarının çökmesi bu mananın bir yansımasıdır – yeter ki vicdan terazisi bozulmuş olmasın. İnsan ilim, iman, ve fazilet gibi nurani şeylerle meşgul olup letafet kesbettikçe ayakları yerden kesilmese bile insaniyeten yükselir. O kadar ki cesedinin ağırlığını hissetmez bile. Bedeni burada olmasına rağmen rüyada olduğu gibi aklen, kalben, ve hissen çok değişik alemlerde gezer. Herhalde gerçek yoksulluk, varlığın bu boyutundan habersizlik olmalı.

Sürekli Amel

Hz. Aişe (radıyallahu anhâ) şunu anlatır: Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’in bir hasırı vardı, geceleri perde yapıp gerisinde namaz kılardı, gündüzleri de yayıp üzerine otururdu. Halk da Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)’ın yanına dönep (gelip) aynen onun gibi namaz kılmaya başladılar. Sayı gittikçe arttı. Bunun üzerine Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) onlara yönelerek şunu söyledi: “Ey insanlar, takat getireceğiniz işleri yapın. Zira siz (dua etmekten) usanmadıkça Allah da sevap yazmaktan usanmaz. Allah’a en hoş gelen amel, az da olsa devamlı olanıdır.” Ravi der ki: Muhammed (aleyhissalâtu vesselâm)’in ailesi bir iş yapınca onu sâbit kılardı (artık terketmez devamlı yapardı).
Buhârî, İman 16, Ezân 81, Rikâk 18; Müslim, Salât 283, (782); Muvatta, Salâtu’l-Leyl 4, (1, 118); Nesâî, Kıyâmu’l-Leyl 1 (3, 218); Ebu Dâvud, Salat 317, (1368).
Buhârî’nin Ebu Hüreyre (radıyallahu anh)’den yaptığı bir rivayette: “Orta yolu tutun, güzele yakın olanı arayın, sabah vaktinde, akşam vaktinde, bir miktar da gecenin son kısmında yürüyün (ibadet edin), ağır ağır hedefe varabilirsiniz. Unutmayın ki sizden hiç kimseye, yaptığı amel, cenneti kazandırmayacaktır” buyurdu. “Sen de mi (amelinle cennete gidemiyeceksin) ey Allah’ın Resûlü?” dediler. “Evet, ben de, dedi, Allah affı ve rahmeti ile muâmele etmezse ben de!”
(Buhârî, Rikak 18)
Buhârî ve Nesâî’de gelen bir başka rivayette: “Bu din kolaylıktır. Kimse (aşırı gayretle) dini geçmeye çalışmasın, (başa çıkamaz, yine de yapamadığı eksiklikleri kalır ve) galebiyet dinde kalır” buyrulmuştur.
(Buhârî, İman 29).

Ayasofya Haberi

İnönü döneminde “Ayasofya’nın yanında harabe görüntüsü sergiliyor” denilerek dönemin Müzeler Müdürü’nce yıktırılan Ayasofya Medresesi yeniden inşa ediliyor
Abdullah Yıldırım’ın haberi:

İstanbul’un fethinin hemen ardından Fatih Sultan Mehmed Han’ın yaptırdığı; ancak 1934 yılında Ayasofya’nın görünümünü bozduğu gerekçesiyle dönemin Başbakanı İsmet İnönü’nün emriyle Antikiteler ve Müzeler Umum Müdürü Aziz Ogan tarafından yıktırılan Ayasofya Medresesi aslına uygun olarak yeniden inşa ediliyor.
Birçok cami, külliye ve medrese gibi Sultanahmet Cami’nin de ahır olarak kullanıldığı yıllarda ‘kimsesizler yurdu’ olarak hizmet veren medresenin yıkım kararı, “Ayasofya’nın görünümünü bozuyor, bina harap durumda” denilerek alındı.

1,5 YIL İÇİNDE KAPILARINI AÇIYOR

Medresinin yeniden inşası projesi yaklaşık 2 yılda hazırlandı. Yapı izni, İstanbul 1 No’lu Kültür ve Tabiat Varlıklarını Korumu Kurulu’ndan çıkan medrese, aslına uygun olarak inşa edildiğinde Ayasofya Müzesi’nin idari bölümleri de buraya taşınacak. Temelleri hala Ayasofya bahçesininin kuzey tarafında bulunan medresenin inşaasının ise, 1.5 yıl içinde bitirilmesi öngörülüyor.

Osmanlı’nın iki önemli hocası

Ayasofya’da ilk medrese binası ise “papaz odaları” olarak adlandırılan odalar oldu. Fetihten kısa bir süre sonra Ayasofya Camii’nin kuzeyinde yeni bir medrese inşa edildi. Tek katlı binanın ilk müderrisi de Fatih Sultan Mehmed’in hocası Molla Hüsrev’di. Bu dönemin önde gelen Ayasofya Medresesi müderrislerinden birisi de Ali Kuşçu idi.

1863 tarihli Cetvelli Medaris-i Asistane adlı belgeye göre, medresede 198 talebe barındı ve eğitim gördü. İki katlı, avlu etrafında, ahşap revaklı bir yapı olan medrese binası, bu haliyle 1924 yılına kadar ayakta kaldı. Bu tarihten sonra “kimsesizler yurdu” olarak kullanılmaya başlanan bina, 1934 yılında “görünümü bozduğu” gerekçesiyle yıktırıldı.

Yeni Şafak

Çocuğun Ölümü

Anne,
Bana sevmek yetmez
Ben şiir yazmalıyım
Kendimce düşlerimi
Düştüğüm gülüşlerimi
Kördüğüm işlerimi
Anlatmalıyım
İğdiş edilmiş
bir şair yüreğine. Yazının tamamını okuyun »